Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη...

Μπορεί η μουσική, η ποίηση, το μέλος, να είναι αποκομμένα από τους ανθρώπους, τους πιστούς;; Όχι δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι... Γιατί η υμνολογία της εκκλησίας μας δεν είναι παρά κομμάτι από την καθημερινότητα μιας εποχής, κομμάτι που διασώθηκε γιατί οι άνθρωποι αναγνώρισαν την κάποια αξία του και μπόρεσαν να το μεταφέρουν από γενεά σε γενεά παντρεύοντας το με τα μουσικά τους ερεθίσματα. Σήμερα Μεγάλη Τρίτη η εκκλησία μας υποδέχεται μια τέτοια σύνθεση στίχων και μελωδίας, το περίφημο ποίημα της μοναχής Κασσιανής που μελοποιήθηκε σε δοξαστικό τροπάριο σε ήχο πλάγιο τέταρτό.

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις, περιπεσοῦσα γυνή,
τὴν σὴν αἰσθομένη Θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
ὀδυρομένη μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος, ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
ὁ νεφέλαις διεξάγων, τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ·
κάμφθητί μοι, πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανούς, τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει·
καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν, τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·
ὧν ἐν τῷ Παραδείσῳ, Εὔα τὸ δειλινόν,
κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.
Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη, καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους,
τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.

Επέλεξα απόψε δύο διαφορετικές ερμηνείες του. Η πρώτη, μαγευτική, μονοφωνική ψαλμωδία από τον Θρασύβουλο Στανίτσα, Άρχοντος Λαμπαδαρίου της Μεγάλης τοῦ Χριστού Εκκλησίας, σε ηχογράφηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 16-4-1957. Ακολουθούν τα δύο μέρη της ηχογράφησης.





Αργή, κατανυκτική η ερμηνεία αυτή, αναδεικνύει τον μυστικό, ικετευτικό χαρακτήρα της Βυζαντινής μουσικής και συνδυάζεται με την προσευχή και το λιτό ύφος χωρίς τις ρινοφωνίες, τους άσκοπους ανατολισμούς και τα «αναμετζίδικα» ποικίλματα που μασκαρεύουν την ψαλμωδία!!

Είπαμε όμως και στην αρχή, η υμνολογία της εκκλησίας μας ήταν, είναι, κομμάτι της καθημερινότητας, άρα ο στίχος, η ψαλμωδία, έδενε πολλάκις με την μουσική, την χορωδία, είδος πιθανότατα αρχαιοελληνικής προέλευσης και σίγουρα ευρωπαϊκής (δυτικής αλλά και ρωσικής, προμεσαιωνικής αλλά και μεσαιωνικής) επιρροής.

Ως απότέλεσμα η άψογη ερμηνεία του τροπαρίου της Κασσιανής που ακολουθεί, άψογη εκτέλεση του τροπαρίου της Κασσιανής σε μουσική του Θεμιστοκλή Πολυκράτη, που θεωρείται ο παραγωγικότερος Έλληνας συνθέτης πολυφωνικής εκκλησιαστικής μουσικής, σε ερμηνεία από πολυφωνική χορωδία υπό τη διεύθυνση του Παναγιώτη Μαρίνου, την Μεγάλη Τρίτη στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Ζακύνθου. Ακολουθούν και εδώ τα δύο μέρη της ηχογράφησης.





Επέλεξα σήμερα λοιπόν, να τοποθετήσω «απέναντι» δύο εκφράσεις του ιδίου πράγματος, την αυθεντική βυζαντινή μονοφωνία και την επίσης αυθεντική ελληνική πολυφωνία, για να δείξω αυτό που έγραψα και πιστεύω εκ βαθέων, ότι δεν είναι η έκφραση που δυναμώνει και αναδεικνύει την πίστη, αλλά η πίστη που δυναμώνει και αναδεικνύει την έκφραση...

Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη, καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους, τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου; Καλή Μεγάλη Εβδομάδα, Καλή Ανάσταση, Καλό Πάσχα...